Türk sermayesi çantayı doldurdu yurtdışına çıkıyor: Büyük holdinglerde satışlar neden hızlandı?

Türkiye’de 2018 yılında döviz kurlarında yaşanan sert dalgalanmalar, dış borç yükü yüksek büyük holdingleri doğrudan etkiledi. Döviz geliri sınırlı olan ancak yabancı para cinsinden borçlanarak büyüyen şirketler, ciddi bir nakit akışı sorunu ile karşı karşıya kaldı. Bu süreç, sermaye gruplarının hem borç yönetimi hem de yatırım yönelimleri açısından belirgin bir dönüşüm dönemini başlattı.

BORÇ YAPILANMALARI VE VARLIK SATIŞLARI

Uzun süre boyunca devlet teşvikleri, vergi afları ve hepsinden öte enflasyonun altında düşük faizli milyarlarca dolarlık kredi ile holdinglerdeki hızlı büyüme 2018 yılına gelindiğinde başka bir süreci ortaya çıkardı. Kriz ile birlikte devlet desteği sürmesine karşın politika faizindeki yükseliş şirketleri etkisi altına aldı.

Krizin ilk etkileri Yıldız Holding ve Doğuş Holding’de görüldü. Yıldız Holding, yaklaşık 6 milyar dolarlık borcunu yeniden yapılandırmak için bankalarla görüşmelere başlarken ana faaliyet alanına yoğunlaşmak amacıyla bazı iştiraklerini elden çıkardı.

Doğuş Holding ise 5,8 milyar dolar seviyesindeki borç yüküyle karşı karşıya kaldı. Turizm ve gayrimenkul alanındaki yurtdışı yatırımlar, döviz kurlarındaki artışla birlikte finansal baskı yarattı. Grup, Garanti Bankası’ndaki paylarını İspanyol BBVA’ya devrederek bankacılık alanındaki ağırlığını azalttı.

KOÇ HOLDİNG’DE SEKTÖR DEĞİŞİMİ

Koç Holding, 2018 sonrası dönemde portföyünde önemli değişikliklere gitti. Gıda ve düşük kârlı alanlardan çıkış yönünde adımlar atıldı.

2024 yılında Tat Gıda’nın yüzde 49,04 hissesi 80 milyon 915 bin 335 dolar karşılığında satıldı. Bu satışla birlikte grubun gıda üretimindeki ağırlığı azaldı.

Aynı dönemde Arçelik’in Avrupa operasyonları Whirlpool ile birleştirilerek “Beko Europe” yapısı oluşturuldu. Şirketin üretim ve satış ağı Avrupa merkezli yeni bir yapıya taşındı.

2026 yılında Arçelik’in Hitachi ortaklığındaki hisselerini devretmesiyle Asya pazarındaki varlığını daha da sınırlanmış oldu. Bu süreç, grubun üretim ve satış ağını Avrupa ve Afrika eksenine kaydırdığı bir yeniden yapılanmaya işaret etti.

SABANCI HOLDİNG: TÜTÜN SEKTÖRÜNDEN ÇIKIŞ

Sabancı Holding, 2022 yılında Philip Morris Sabancı ortaklıklarındaki yüzde 25 hissesini satarak tütün sektöründen tamamen çıktı. Elde edilen kaynak, enerji ve teknoloji yatırımlarına yönlendirildi.

Holding ayrıca organizasyon yapısını yeniden düzenleyerek bazı iştiraklerini tek çatı altında topladı. Akbank, Enerjisa ve Brisa gibi şirketlerde dijital dönüşüm süreçleri hızlandırıldı.

ANADOLU GRUBU VE ECZACIBAŞI’NDA SATIŞLAR

Anadolu Grubu, McDonald’s Türkiye lisansını 2020 yılında devretti. Aynı dönemde Migros üzerindeki kontrolünü güçlendirme yönünde adım attı.

Eczacıbaşı Holding ise 2026 yılında ilaç şirketindeki yüzde 3,28’lik payını HSBC Bank PLC’ye sattı. Bu işlem, grubun portföyünde yabancı yatırımcı ağırlığının arttığı bir örnek olarak kayda geçti.

EKONOMİ YÖNETİMİNE DESTEK AÇIKLAMALARI

2018-2026 döneminde büyük holding yöneticileri, farklı ekonomi yönetimlerine yönelik destek açıklamaları yaptı. Bu açıklamalar, ekonomi politikalarına uyum mesajları içerdi.

TÜSİAD ise bu dönemde hazırladığı raporlarla yapısal reform çağrılarını gündeme taşıdı. Raporlarda istihdam, dijitalleşme ve üretim yapısındaki dönüşüm başlıkları öne çıktı.

EKONOMİK GÖSTERGELER VE GÜVEN VERİLERİ

2026 yılı Nisan ayı itibarıyla açıklanan veriler, reel sektörde güvenin zayıfladığını ortaya koydu. Hizmet ve perakende sektörlerinde güven endeksleri gerilerken, inşaat sektöründe sınırlı artış görüldü.

Aynı dönemde hanehalkının 12 ay sonrası enflasyon beklentisi yüzde 51,56 seviyesinde gerçekleşti.

YURTDIŞI YATIRIMLARINDA ARTIŞ

2024 sonu itibarıyla Türkiye’de yerleşik gerçek ve tüzel kişilerin yurtdışındaki doğrudan yatırım pozisyonu 60,1 milyar dolar olarak kaydedildi. Aynı yılın ilk 10 ayında yurtdışına yapılan doğrudan yatırımlar 5,4 milyar dolara ulaştı ve yatırımların 2018’in ardından artarak devam ettiği görüldü.

Yatırımların büyük bölümü Hollanda, ABD ve Birleşik Krallık gibi ülkelere yöneldi. Hizmetler sektörü bu yatırımlar içinde en büyük payı aldı.

SERMAYE YURTİÇİNDEN YURTDIŞINA YÖNELİYOR

2018’de başlayan ekonomik dalgalanma süreci, büyük sermaye gruplarında borç yeniden yapılandırmaları, sektör değişimleri ve varlık satışlarıyla ilerledi. Aynı dönemde yurtdışı yatırımların artması, sermaye hareketlerinin yönünde değişime işaret etti.

2026 itibarıyla tablo, büyük şirket gruplarının faaliyetlerini yeniden yapılandırırken yatırımlarını daha fazla yurtdışı piyasalara kaydırdığı bir ekonomik yönelim olarak öne çıkıyor.

ENDİŞE ARTIYOR

Bu değişiklik son günlerde üst üste çıkan satış haberleri ile endişe yaratıyor.

Yapılan satışlar ekonomide enflasyonun tekrar yükselişe geçtiği, Merkez Bankası rezervlerinin sert düşüş gösterdiği, hatta altın satışlarının ardından ortaya çıkması ile ekonomi çevrelerince ‘sürdürülemez’ olarak nitelenen ekonomi politikalarının artık sonuna gelinmiş olabileceğine yönelik iddiaları güçlendirdi.