İran savaşının başlamasının üzerinden iki ay geçerken, ekonomik etkiler Orta Doğu’nun ötesine taşarak gelişmekte olan ülkeleri ciddi biçimde zorlamaya başladı. Artan enerji fiyatları, yükselen enflasyon, bütçe baskıları ve ticaret aksaklıkları özellikle kırılgan ekonomilerde riskleri büyütüyor. En Sert Darbe Orta Doğu’da Savaşın en doğrudan etkisi Orta Doğu ülkelerinde hissediliyor. Strait of Hormuz’un kapanması, bölge ekonomileri üzerinde ağır sonuçlar doğurdu. Katar’da: İhracat %90’dan fazla düştü Ülke tarihindeki ilk ticaret açığı (1,2 milyar dolar) oluştu Ekonominin %9 daralması bekleniyor Uluslararası Para Fonu (IMF), gelişmekte olan ülkeler için büyüme tahminini %4,2’den %3,9’a düşürdü. IMF Başkanı Kristalina Georgieva, daha büyük etkilerin henüz tam olarak hissedilmediği uyarısında bulundu. Asya Enerji Şokuna Açık Özellikle Asya’daki gelişmekte olan ekonomiler, enerji arzı açısından büyük risk altında: Ham petrol ithalatının %50’den fazlası Doğalgaz ithalatının üçte biri Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiriliyor. Buna karşın, enerji ihracatçısı ülkeler daha avantajlı bir konumda: Brezilya ve Kazakistan para birimleri yıl başından bu yana %9’dan fazla değer kazandı Gelişmekte olan ülke borsaları toparlanma gösterdi Merkez Bankaları Yön Değiştiriyor Artan enerji maliyetleri ve enflasyon baskısı, merkez bankalarının faiz indirim alanını daralttı. Son gelişmeler: Filipinler faiz artırdı Türkiye, Polonya, Macaristan, Çekya, Hindistan ve Güney Afrika daha şahin bir duruşa geçti Piyasalar, önümüzdeki altı ayda gelişmekte olan ülkelerde daha sıkı para politikası beklentisini fiyatlamaya başladı. Bütçeler Zorlanıyor: Enerji Sübvansiyonları Artıyor Yükselen enerji fiyatları, hükümetlerin sübvansiyon yükünü artırıyor. IMF verilerine göre: 2024’te küresel fosil yakıt sübvansiyonları 725 milyar dolar Bu, küresel GSYH’nin yaklaşık %6’sına denk geliyor Özellikle Orta Doğu, Kuzey Afrika ve Orta Asya ülkeleri bu yükün büyük kısmını taşıyor. Analistlere göre: Fiyat kontrolleri Vergi indirimleri Enerji sübvansiyonları bütçe açıklarını büyüterek mali riskleri artırıyor. Türkiye dahil birçok ülke bu risk grubunda yer alıyor. Kırılgan Ekonomiler Yeniden Risk Altında Bazı ülkeler için mevcut kriz, eski kırılganlıkları yeniden gündeme taşıyor. Mısır Turizm gelirlerinde düşüş riski Döviz gelirlerinde azalma Para biriminde değer kaybı nedeniyle borç yükü artışı Sri Lanka Yakıt sübvansiyonları yeniden devreye alındı IMF ile esneklik görüşmeleri sürüyor Pakistan Döviz rezervleri kritik seviyede İthalatı karşılayacak rezerv süresi 3 ayın altında Afrika’da Çifte Baskı Sahra Altı Afrika ülkeleri, hem yüksek petrol fiyatları hem de zayıf kamu maliyesi nedeniyle en kırılgan bölgeler arasında yer alıyor. Bu ülkelerde: Enerji ithalatına bağımlılık yüksek Bütçe dengeleri zayıf Yüksek fiyatlar mali baskıyı hızla artırıyor IMF, kriz nedeniyle 20 ila 50 milyar dolar arasında ek finansman ihtiyacı doğabileceğini belirtiyor. Sonuç: Küresel Şok Derinleşiyor İran savaşı, yalnızca bölgesel bir kriz olmaktan çıkarak küresel ekonomik dengeleri etkileyen bir şoka dönüşmüş durumda. Özellikle gelişmekte olan ülkeler açısından: Enflasyon yükseliyor Faizler artıyor Bütçe dengeleri bozuluyor Finansman koşulları zorlaşıyor Uzmanlara göre, enerji fiyatlarının yüksek kalmaya devam etmesi halinde bu baskılar daha da derinleşebilir. Reuters Yazı gezinmesi Bir kez bu hataya düşenin kredi kartı borcu kartopu gibi büyüyor Merkez Bankası anketi: Vatandaş parasını nereye yatırıyor?
